Ko wai enei Kaihauturu Tau ki te Wai o Hawaii?
Mai i Noema tae noa ki Haratua, ka tae atu nga wai o Hawaii ki te nui atu i te 1000 whara.
Kua heke enei whale ki te wai mahana o Hawaii mai i te raki ki te Moutere o Aleutian o Alaska, kei te rawhiti ko Glacier Bay tae noa ki te tonga ko nga Farallon Islands kei waho o te taone o California.
He aha nga Humpbacks e tae mai ai ki Hawaii?
Ka tae mai enei whale ki te wai mahana o Hawaii, ka whanau, ka atawhai, ka atawhai tamariki.
Ko tenei haerenga mai i te 3500-mile mai i nga waahi whangai raumati kei waenga i te kotahi me te rua marama.
Ka whakaritehia e nga wahine hapu me nga whaea me nga kuao kau-whanau te nuinga o to ratou wa i roto i nga wai mahana o Hawaii.
Kei te hapu nga kuao a Humpback me te whanau i te taha o nga motu o Hawaii. (Ko te wa whakaari mo te wahine kei waenganui i te 10-12 marama.)
Kia akohia etahi korero mo te manuhiri o te tau hotoke a Hawaii.
He aha te Whawhai Humpback?
Ko te whale o te humpback te rima o nga whaa nui o te ao.
Ko tona ingoa rongonui, ko Megaptera novaeangliae, i hoatu ki a ia i te tau 1781 e tetahi kaihauturu Tiamana ko Borowski te tikanga, "Big-Winged New Englander," e pa ana ki te rahi o te whaawewe o te tohorete, me te mea i kitea i te tirohanga nui o te Tuhinga o mua.
Ko te nuinga o te ingoa Ingarihi o te humpback ka puta mai i te hiahia a te kararehe ki te huri i muri ia ia ka pakaru.
Ko te whapback whale he pango-mangu, he pango-pango ki te pango pango i te tae, me te paewa ki nga taamae maama e whakaatu ana i nga tohu pango e rereke ana i runga i te tohorā. Ko enei tohu, me te nuinga o nga mea e kitea ana i runga i te hiku, ka taea te tautuhi i nga tohorā me te taupori, me nga tauira heke.
Ko nga whara o Humpback he piripiri (he pectoral fins ranei), kei tera taha o o ratou tinana. Ka whakamahia enei ki te huri me te awhina. Ko nga tohorā he pepeke, he tangata, a ko enei whae he tino rei whakahou, he anga wheua rite tonu ki te ringa tangata me te ringaringa.
I te wa whanau, ko nga kuao kau he pauna o te 3000 pauna me te awhe mai i te 10-16 te roa. Ka taea e ratou te tupu ki waenga i te 40-52 waewae te roa, me nga wahine he iti ake i te tane.
Ko te nui o te peepeke e pa ana ki te kotahi ton i ia waewae, neke atu i te 84,000 - 90,000 pauna i te toharite. E whakapono ana nga kairangahau e noho ana nga mokomoko i waenganui i te 40-60 tau.
He aha te Humpback Whales e kai?
Ko nga whara o Humpback e whangai ana i roto i te 150-160 waewae o te mata o te wai.
Ko nga whakapae o te raki o te Moana-nui-a-Kiwa e pau ana i te maherepuhi me nga ika iti o te kura, pēnei i te tirekereke me te Moana-nui-a-Kiwa. Ka tohua e nga tohorā a ratou kai mai i te nui o te wai kei roto i nga ika kei roto io ratou mangai. Ko nga whara o Humpback he nui te tangi o te korokoro o te korokoro e whakapiki ana i te kaha o o ratou mangai i te wa e kai ana.
I te wa katoa o te kai kei roto i te mangai, ka kati te waha ka pana te wai. I taua wa, ka mau te kai i roto i nga mea e kiia nei he "peariki papa" a ka horomia.
Ka tupu te Baleen i roto i te oranga o te tohorā. Ko te ingoa o Baleen he whalebone. Ko te Baleen he raupapa o nga mea pakari, ngawari e takoto ana i te tauera o runga.
Ko te roto o te baleen he mea whakapaipai ki nga papanga makawe e tarai ana i te plankton, te krill me te ika iti. Kei te hanga te Baleen ki te keratin (he ahua ano o o tatou ringaringa me nga makawe).
Ka taea e nga Humpbacks te kai ki te kai o te kai i te ra. Engari, kaore i te whangai i roto i nga wai o Hawaii, ko nga whenua o te tau hotoke.
Me pehea e kite ai koe i nga whara o Humpback?
Ko te huarahi pai ki te kite i nga tohorutoru humpback i Hawaii he mahinga poari whakahaere. Ahakoa he maha nga mea e whakawhiwhia ana ki ia motu motuhake, ko te nuinga o nga waahanga o te Moana-nui-a-Kiwa i Whale i Maui.
Ko te Whale Foundation o Aotearoa ko te whakahaere kore-pai i whakaturia i te tau 1980 hei whakaora i nga tohorā mai i te ngaro.
Ka tirohia e nga tohunga o nga tohorā nga tohorutoru takutai o te tohorā e whakaatu ana i nga whanonga o nga tohorā me te awhina ia koe ki te tuhi i runga i to waa. I runga i nga kaipuke ka taea ano e koe te rongo i nga tangihanga o nga tohorā i roto i te taiao a tawhio noa.