Nga korero whaikiko mo Central America
Ko Central America he nui noa atu i te wahi anake e ki ana i nga rakau, nga awa, me nga roto e rere ana te tere ki te kore utu. Kei a ia he hītori tawhito, he iwi ahurei tana iwi, a kei te ngahere te huna i nga taonga katoa. Ka waiho hei rohe tino ataahua ki te ako.
Anei nga korero 17 mo Amerika Central:
- E whitu nga whenua kei Central America : Belize, Guatemala, Honduras, Nicaragua, El Salvador, Costa Rica me Panama. Ko te taupori o Central America he tata ki te 41,739,000.
- Ko te toru o nga rima o te taupori o Central America ko te Pakeha pokepoke (he nuinga o nga Pakeha, engari he kaha etahi o Ingarangi) me nga taonga tuku iho o Meanana, e mohiotia nei ko Mestizos. Ko te rima o nga rima kei te hangaia e nga uri o nga Kawanatanga o mua me nga Iwi e noho ana i konei i mua i te wikitoria.
- Kaore he wahi i Central America e neke atu i te 125 maero (200 kilomita) mai i te moana .
- Ko te ingoa Central Central Amerika ka whakamahia i etahi wa ki a Mesoamerica ranei ki waenganui o Amerika , i te nuinga o nga wa ko te West Indies me Mexico. Engari, me te whakawehi, ko te wawaenga o te Moananui-a-Kiwa te nuinga o te waa ki te titiro ki nga whenua waenganui o te United States.
- He tekau ma ono nga UNESCO Heritage Heritage Sites i Central America, me nga wahi e tohu ana i roto i nga whenua Central Amerika katoa. Kei roto i nga pae nga motu, nga ruinga tawhito , nga taone koroni o te koroni, nga papaa motu , me era atu, penei i te Antigua Guatemala , te Belize Barrier Reef Reserve, Te Poari Whenua o Cocos Island i Costa Rica, me te Joya de Cerén Archeeological Site i El Salvador.
- Ko te Central America he tohu . Me te korero he kupu kaore e taea e ahau te tuhi i te tuatahi o te whakamatautau, ko te waahanga he whenua whenua e hono ana i nga papa nui e rua, me nga tinana o te wai i nga taha e rua. I roto i te pokapū o Central America, e hono ana a Te Tai Tokerau me Amerika ki te Tonga, a kei te taha ki te Moana-nui-a-Kiwa me te Moana-nui-a-Kiwa. Ko te Panama Canal , i hanga i waenga i te tau 1904 me te 1914, ko te awa anake hei hono i nga moana e rua.
- Ahakoa ko Central America he piriti whenua i waenga i te Tai Tokerau me Amerika ki te Tonga , ko te waahanga o Amerika Te Tai Tokerau.
- Ko nga whenua o Central America kei roto i nga korero ki te whakatinana i te moni Central American . I tenei wa, ko Belize, ko Guatemala, ko Honduras, ko Nicaragua, ko Costa Rica katoa ka tuhi i ta ratou ake moni, ahakoa ko te United States Dollar te moni mana i El Salvador me Panama (me te whakaae nui ki era atu whenua e rima).
- Kei te Central America te nuinga o te koiora meiora o Mesoamerican , kei te kainga ki te 7 ōrau o te ao whānui o te ao. Ko Panama me Costa Rica te whakakake i te nuinga o te koiora; Ko Belize me Guatemala te tuarua, me nga whenua o waenganui e whakapehapeha ana i te iti rawa (ahakoa he mea whakamiharo, i te ao!).
- Ahakoa ko te hītori Central Amerika, kua roa, kua roa ake nei, kei te pakanga i te pakanga, kahore he pakanga o te ao, o roto ranei i roto i te Central Central Amerika i tenei wa.
- Ko te ara nui Panamori e rere ana puta noa i nga whenua Central Amerika anake ko Pereti. Ka takahia e ia mo te 54 maero i tetahi wahi e kiia nei ko te Darién Gap - ko te wahi anake e pakaru ai te huarahi i Amerika.
- Ko te Central America he rohe tino puia , he mema kua awhina i nga mea katoa mai i te nuinga o nga kai o Amerika (i runga i nga hua e tipu ana i roto i te oneone momona) ki nga taiao matawhenua o te taupori o te rohe. Kua pakaru nga puia o te Central American i nga wa maha i roto i te hitori, ko te patu i tetahi mea mai i te ringaringa o nga tangata ki nga mano. Kei te kaha tonu te maha o nga puia.
- Ko te wha o nga rima o te taupori o Central America ko Katorika Roma. Ko te nuinga o nga toenga ko te Porotene, ahakoa he maha o nga tangata e mahi ana i te Mei me etahi atu taatete taketake, i etahi wa ka rite ki te Katorika Roma.
- Ko te Belize anake 1195 maero tapawha (1924 kiromita tapawha) nui atu i El Salvador, engari El Salvador e toru tekau nga wa o te taupori.
- Ko Christopher Columbus te waewae tuatahi i te motu o Amerika i Puerto Castilla, e tata ana ki Trujillo, Honduras. I tua atu i te wa, i tirotiro ano ia ki nga rohe Atlantic o Nicaragua, Costa Rica me Panama.
- He maha nga reo whakaraerae i roto i te Central Central Amerika, ko te nuinga e korerohia ana e te taupori taketake. Hei tauira, ko te 20 nga tangata kei te pai te reo El Salvadorean Pipil, i ahu mai i Nahuatl. He torutoru nga tangata kei te pai ki te reo Honduran Lenca.
- Ko nga waiata a Punta i puta mai i nga tahataha moana Karipiana o Belize, Guatemala me Honduras na te iwi Garifuna e noho ana i aua rohe.
Tuhinga i whakatikaia e: Marina K. Villatoro